Sto lat harcerstwa w Wyszkowie

Stało się. Nagromadzone przez lata podejrzenia i wątpliwości znalazły swoje udokumentowane potwierdzenie. Wyszkowskie harcerstwo jest starsze niż do tej pory uznawano.

Obowiązująca dotychczas wersja powstania w naszym mieście pierwszych drużyn harcerskich jest oparta na pisemnych relacjach dwojga drużynowych drużyn gimnazjalnych, wydrukowanych w „Jednodniówce harcerskiej” z 19 czerwca 1932 roku, o czym obszerniej wspominam w swojej książce „Harcerze z liceum”. Źródło to za początek żeńskiego harcerstwa w Wyszkowie wskazało złożenie przez nauczycielkę Michalinę Siemińską I Żeńskiej Drużyny Harcerskiej im. Marii Konopnickiej w 1922 roku, natomiast w przypadku harcerstwa męskiego, założenie dwa lata później analogicznej drużyny przez Stanisława Mościckiego pod nazwą I Wyszkowska Drużyna Harcerska im. Zawiszy Czarnego. Brakowało w nich jednak wspominek na temat jakichkolwiek wcześniejszych korzeni harcerstwa na ziemi wyszkowskiej, sugerując tym samym, że za takowe zostało uznane powstanie dwóch wspomnianych drużyn.

Wśród wyszkowskich historyków od kilku lat pojawiało się jednak podejrzenie, w końcu niektórzy z nich zdążyli jeszcze porozmawiać z niegdysiejszymi uczniami wyszkowskiego gimnazjum, iż środowisko to jest starsze niż głoszą znane przekazy pisemne i jego historia sięga najprawdopodobniej czasów wojny polsko-bolszewickiej, na co brakowało jednak dostatecznego potwierdzenia.

Jakież było więc moje zdziwienie, gdy odwiedziwszy w Soczewce ks. Andrzeja Kondrackiego, miałem okazję zajrzeć do dokumentów po jego ojcu, znanym wyszkowskim prawniku, Janie Kondrackim. Wśród licznych dokumentów sprzed wieku, które wojnę ocalały w zakopanym kufrze, natrafiłem na kilka dokumentów, które swoim historycznym znaczeniem dalece przekraczają wartości historii lokalnej, stając się sugestywnym dokumentem wczesnego rozwoju skautingu na całych ziemiach polskich.

Z tzw. „Rodowodu”, swego rodzaju karty ewidencyjnej skauta, dowiadujemy się, że do drużyny skautowej wstąpił 15 września 1916 roku, a skautem został 4 marca 1917 roku, kiedy to najprawdopodobniej złożył przyrzeczenie skautowe i dostał odznakę krzyża harcerskiego, uzyskując tym samym III stopień harcerski u egzaminatora Mariana Kilińskiego. Ponadto w szarży szeregowca prowadził zastęp od grudnia 1916 roku, a od stycznia 1917 – pluton. Co najważniejsze, na karcie zachowała się czytelna pieczęć jednostki organizacyjnej, z której możemy dowiedzieć się jej pełnej nazwy. Prekursorką skautingu na ziemi wyszkowskiej był I Wyszkowska Drużyna Skautowa ZHP im. Cypriana Godebskiego.

Dalszych szczegółów dostarcza „Książka chłopca”, odpowiednik dzisiejszej książeczki harcerskiej. Dowiadujemy się z niej, że pełniącym obowiązki drużynowego był Adam Mioduchowski (1900-1936) – syn Józefa Mioduchowskiego, współudziałowca Huty Szklanej Robotniczej w Wyszkowie, starszy brat Mieczysława Mioduchowskiego (1905-1997). Ponadto uczeń Gimnazjum Realnego Humanistycznego skaut Kondracki w tym trudnym wojennym okresie odbywał wędrówki do Olszanki i Strachowa oraz przeczytał szereg książek tematycznych m.in. „Skauting dla młodzieży” Roberta Baden-Powella i „Patrol beskidzki” B. Dyakowskiego. Ze wskazanego skautowego ekwipunku posiadał m.in. mundur, plecak, manierkę, rower i gwizdek, a brakowało mu latarki, peleryny i kompasu.

Jan Ludwik Kondracki urodził się 15 kwietnia 1901 roku w Wyszkowie jako syn Stanisława Kondrackiego i Józefy z Wiernickich. Do IV, V i VI klasy wyszkowskiego Gimnazjum Realnego Humanistycznego uczęszczał w latach 1915-1918. Następnie przeniósł się na rok do 8 Klasowej Wyższej Szkoły Realnej Mariana Rychłowskiego (dzisiejsze VI Liceum Ogólnokształcące im. Tadeusza Reytana), a później do Państwowego Gimnazjum Dla byłych Wojskowych, gdzie najprawdopodobniej zdał maturę, po czym poszedł na studia prawnicze i został sędzią w Muławie. W 1929 roku ożenił się z Eufrozyną z Wałowskich, z którą miał dwoje dzieci Magdę i Andrzeja. W 1939 roku ich rodzina powróciła do Wyszkowa, gdzie Jan mieszkał do śmierci. Zmarł w 1994 roku i razem z żoną jest pochowany na miejscowym cmentarzu parafialnym. Choć w jego długim życiu pobyt w wyszkowskiej szkole stanowi ledwie dłuższy epizod, to kilka pożółkłych dokumentów tamtych odległych czasów, które cudem ocalały wojnę, dało wyczekiwane i zaskakujące świadectwo. Tym samym pragnę ogłosić, że za niespełna dwa lata będziemy obchodzili stulecie harcerstwa na ziemi wyszkowskiej.

phm. Piotr Płochocki

Nowy Wyszkowiak Nr 50 /2014

Cyprian Godebski (1765-1809) – pułkownik WP, poeta i prozaik. Redagował pismo legionowe „Dekada Legionowa”, dowodził 4 Pułkiem Piechoty Legii Kaliskiej, a później był komendant twierdzy modlińskiej. Zginął w bitwie pod Raszynem. Obecnie jego imię noszą m.in. IV Drużyna Harcerska z Piotrkowa Trybunalskiego i Hufiec ZHP Warszawa-Ochota.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>